بهبود کیفیت تدریس تنها با افزایش دانش نظری معلمان اتفاق نمی افتد، بلکه زمانی می توان انتظار پیشرفت واقعی در فرآیند آموزش را داشت که معلم بتواند عملکرد خود را بررسی و روش های آموزشی را اصلاح کند. درس پژوهی و اقدام پژوهی دو روش مهم برای تدریس هستند که با وجود شباهت های زیاد، از نظر مفاهیم و رویکرد با یکدیگر متفاوت اند. درک تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی به معلمان کمک می کند تا روش مناسبی را انتخاب کنند.
- شما دانشجویان عزیز می توانید پروژه های درس پژوهی و اقدام پژوهی خود را در هر موضوعی به کارشناسان موسسه انجام پروژه دانشجویی anjamprozhe برون سپاری کنید.
مقایسه درس پژوهی و اقدام پژوهی
برای درک تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی، مهم است که آن ها را با یکدیگر مقایسه کنیم. به طور کلی، درس پژوهی به عنوان یک اقدام گروهی و اقدام پژوهی با گستردگی بیشتر انجام می شود. در جدول زیر دقیق تر تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی را بررسی می کنیم:
| معیار مقایسه | درس پژوهی | اقدام پژوهی |
| هدف اصلی | بهبود تدریس و یادگیری در یک درس یا موضوع آموزشی | حل یا بهبود یک مسئله واقعی در عمل |
| نوع اجرا | عمدتا مشارکتی و گروهی | فردی یا گروهی |
| تمرکز اصلی | درس، تدریس و یادگیری دانش آموزان | مسئله یا چالش مشخص |
| دامنه | معمولا محدودتر و مرتبط با تدریس | می تواند گسترده تر باشد. |
| محیط کاربرد | بیشتر محیط های آموزشی | آموزش و سایر محیط های حرفه ای |
| مشاهده کلاس | جزء محوری فرایند | بسته به مسئله یکی از روش های جمع آوری داده است. |
| طراحی مشترک درس | بخش اصلی فرایند | الزامی نیست. |
| تدریس مجدد | در بسیاری از الگوها انجام می شود. | الزامی نیست. |
| بازاندیشی | گروهی و متمرکز بر درس و یادگیری | فردی یا گروهی و متمرکز بر مسئله |
| اشتراک نتایج | تأکید قابل توجه بر اشتراک دانش حرفه ای | ممکن است انجام شود |
| توسعه حرفه ای معلم | یکی از اهداف اصلی | یکی از پیامدها و اهداف مهم |
درس پژوهی چیست؟
درس پژوهی یا Lesson Study یک رویکرد پژوهشی مشارکتی برای بهبود تدریس و یادگیری است که در آن گروهی از معلمان به صورت مشترک یک موضوع یا درس را بررسی و برای تدریس آن برنامه ریزی می کنند. در نهایت پس از اجرای واقعی درس، بر اساس شواهد برنامه را اصلاح خواهند کرد.
یکی از ویژگی های مهم درس پژوهی این است که تمرکز اصلی آن بر درس و فرایند یادگیری دانش آموزان قرار دارد. به همین دلیل، مشاهده کلاس در این روش نباید به عنوان ابزاری برای قضاوت درباره توانایی معلم باشد، بلکه باید در راستای بهینه سازی محتوای آموزشی انجام شود.
مراحل درس پژوهی
برای درک تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی باید مراحل آن ها را بهتر درک کرد. چرخه درس پژوهی ممکن است با جزئیات متفاوتی باشد؛ اما به طور کلی، برای انجام آن باید مطابق با مراحل زیر پیش رفت:
- مطالعه و تعیین هدف: معلمان ابتدا موضوع آموزشی، نیاز دانش آموزان و هدفی را که قصد دارند به آن دست پیدا کنند بررسی می کنند. مطالعه منابع و تجربیات گذشته نیز می تواند در این مرحله انجام شود.
- طراحی مشترک درس: اعضای گروه درباره بهترین روش ارائه محتوا، فعالیت های یادگیری، سؤالات معلم و واکنش احتمالی دانش آموزان بحث کرده و یک درس پژوهشی را طراحی می کنند.
- تدریس و مشاهده: یکی از اعضای گروه درس طراحی شده را اجرا می کند و سایر اعضا کلاس را مشاهده کرده و اطلاعات مربوط به رفتار و یادگیری دانش آموزان را ثبت می کنند.
- بازاندیشی و اصلاح: پس از اجرای درس، اعضای گروه داده های مشاهده شده را بررسی می کنند و درباره نقاط قوت و بخش هایی که نیاز به اصلاح دارند گفت وگو می کنند.
- تدریس مجدد و اشتراک نتایج: در بسیاری از الگوهای درس پژوهی، درس اصلاح شده مجددا اجرا می شود. در نهایت، یافته ها و تجربه های حاصل از این فرایند می تواند با سایر معلمان نیز به اشتراک گذاشته شود.
اقدام پژوهی چیست؟
اقدام پژوهی یا Action Research که گاهی از آن با عنوان «پژوهش در عمل» نیز یاد می شود، فرایندی نظام مند برای شناسایی یک مسئله واقعی، اجرای راهکاری برای بهبود آن و ارزیابی نتایج اقدام انجام شده است. در محیط آموزشی، معلم می تواند به عنوان پژوهشگر عمل کند. بدین صورت که مسئله واقعی را در کلاس خود شناسایی و به دنبال راهی برای رفع آن باشد.
ویژگی مهم اقدام پژوهی این است که پژوهش از فعالیت روزمره پژوهشگر جدا نیست. به عبارت دیگر، معلم همزمان با انجام وظیفه آموزشی، عملکرد خود را مورد مطالعه قرار می دهد و در صورت نیاز تغییرات لازم را در عمل ایجاد می کند. به همین دلیل معلم به عنوان یک پژوهشگر در این سبک آموزشی شناخته می شود.
مراحل اقدام پژوهی
چرخه رایج اقدام پژوهی در چهار مرحله اصلی زیر خلاصه می شوند:
- برنامه ریزی: در مرحله اول مسئله مشخص می شود و معلم اطلاعات اولیه را جمع آوری کرده و برای تغییر وضعیت برنامه ای طراحی می کند.
- اقدام: در مرحله بعدی راهکار مورد نظر در محیط واقعی مانند کلاس درس اجرا می شود.
- مشاهده نتایج: معلم مانند یک پژوهشگر آثار اقدام انجام شده را مشاهده کرده و داده های لازم را جمع آوری می کند.
- بازاندیشی: اطلاعات و نتایج تحلیل می شوند تا مشخص شود اقدام انجام شده تا چه اندازه موفق بوده و چه تغییر دیگری لازم است.
تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی چیست؟
اگرچه درس پژوهی و اقدام پژوهی هر دو به دنبال بهبود عمل آموزشی بر اساس شواهد و بازاندیشی هستند، اما در چند محور مهم با یکدیگر تفاوت دارند. البته این تفاوت ها به معنای تضاد کامل دو روش نیست؛ برخی پژوهشگران حتی درس پژوهی را رویکردی سازگار با اقدام پژوهی در حوزه تدریس می دانند.
تفاوت از نظر موضوع و نقطه شروع
تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی از نقطه آغاز آن شروع می شود. در اقدام پژوهشی معمولا نقطه آغاز یک مسئله واقعی است. معلم ابتدا با پرسشی مانند «چگونه مشارکت دانش آموزان را افزایش دهم؟» یا «چگونه مشکل یادگیری این گروه از دانش آموزان را کاهش دهم؟» مواجه می شود و سپس برای حل آن اقدام می کند.
اما در درس پژوهی تمرکز بیشتر بر چگونگی بهبود یک درس، موضوع آموزشی یا فرایند یادگیری مربوط به آن است. اعضای گروه بررسی می کنند که یک مفهوم چگونه بهتر آموزش داده شود و دانش آموزان در جریان تدریس چگونه فکر و یادگیری می کنند.
تفاوت از نظر فردی یا گروهی بودن
اقدام پژوهی می تواند توسط یک معلم یا گروهی از معلمان انجام شود. بنابراین برخلاف برخی تعریف های ساده شده، اقدام پژوهی لزوما فردی نیست ولی باید بدانید همکاری گروهی مهم ترین ویژگی درس پژوهی است و به هیچ وجه نمی توان آن را به صورت فردی انجام داد.
تفاوت در دامنه پژوهش
دامنه اقدام پژوهی می تواند بسیار گسترده باشد. مدیریت کلاس، انگیزش، مشارکت دانش آموزان، ارزشیابی، ارتباط مدرسه و خانواده یا حتی برخی مسائل سازمانی می توانند موضوع اقدام پژوهی باشند. در درس پژوهی دامنه مشخص تر است و توجه اصلی به تدریس یک موضوع، درس یا واحد آموزشی و نحوه یادگیری دانش آموزان در جریان آن معطوف می شود.
تفاوت در نقش مشاهده و بررسی کلاس درس
مشاهده و بررسی کلاس درس وجه تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی نیست، اما در درس پژوهی جایگاه ویژه ای پیدا می کند. یک «درس پژوهشی» در کلاس واقعی اجرا می شود و اعضای تیم آن را مشاهده کرده و اطلاعاتی درباره یادگیری دانش آموزان جمع آوری می کنند. در اقدام پژوهی مشاهده یکی از روش های جمع آوری اطلاعات است، اما معلم می تواند بسته به موضوع از ابزارهای دیگری مانند پرسشنامه، مصاحبه، آزمون، اسناد آموزشی یا داده های عملکردی نیز استفاده کند.
تفاوت در تمرکز بر معلم یا درس
یکی دیگر از موارد تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی، تمرکز روی معلم یا درس است. یکی از ویژگی های قابل توجه درس پژوهی این است که موضوع بررسی، خود معلم نیست؛ بلکه کیفیت درس و یادگیری دانش آموز است. این نگرش می تواند فضای مشاهده کلاس را از حالت ارزیابی فردی خارج کرده و به محیطی برای یادگیری حرفه ای تبدیل کند. در اقدام پژوهی نیز هدف قضاوت درباره معلم نیست، اما مسئله پژوهش می تواند مستقیما با عملکرد یا روش تدریس خود پژوهشگر ارتباط داشته باشد.
تفاوت در اصلاح و تدریس مجدد
در بسیاری از الگوهای درس پژوهی، پس از تحلیل اولین اجرای درس، طرح درس اصلاح شده و مجدد تدریس می شود. این مرحله فرصتی ایجاد می کند تا اعضای گروه تاثیر تغییرات را بررسی کنند. اقدام پژوهی نیز به صورت چرخه ای انجام می شود و تکرار آن نیز امکان پذیر است؛ اما لزوما شامل تدریس مجدد همان درس نیست.
تفاوت در اشتراک دانش حرفه ای
درس پژوهی تاکید زیادی بر تولید و اشتراک دانش حرفه ای معلمان دارد. نتیجه کار یک گروه می تواند در اختیار همکاران دیگر قرار گیرد و به توسعه اجتماعات یادگیری حرفه ای در مدرسه کمک کند. اقدام پژوهی نیز قابلیت انتشار و انتقال نتایج را دارد، اما ممکن است هدف اولیه آن حل مسئله ای محلی و مشخص در کلاس یا سازمان پژوهشگر باشد.
درس پژوهی بهتر است یا اقدام پژوهی؟
با وجود تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی، نمی توان هیچ کدام را به دیگری برتری دارد. انتخاب روش مناسب باید بر اساس نوع مسئله، هدف پژوهش و شرایط معلم و مدرسه باشد. در صورتی که مسئله مربوط به کیفیت تدریس در یک موضوع مشخص یا درس باشد، درس پژوهی انتخاب خوبی است و با همکاری چند معلم انجام می شود. ولی اگر معلم با مسائلی مانند کاهش انگیزه، بی نظمی کلاس و مشکلات ارزیابی مواجه شد، بهتر است که با اقدام پژوهی و مانند یک پژوهشگر، مشکلات را شناسایی، علت آن ها را درک و به دنبال راه رفع باشد.
پاراگراف نهایی و جمع بندی برای محتوا ارائه شده
بله، یادگیری متلب برای مهندسان برق و مکانیک میتواند در پیدا کردن موقعیت شغلی مؤثر باشد. متلب در حوزههایی مثل کنترل، شبیهسازی، پردازش سیگنال، سیستمهای قدرت، رباتیک و تحلیلهای مهندسی کاربرد زیادی دارد. البته بهتر است در کنار متلب، یک حوزه تخصصی مرتبط با رشتهتان را هم بهصورت عملی یاد بگیرید تا مهارتتان برای بازار کار ارزش بیشتری داشته باشد.
سوالات رایج و پرتکرار درباره تفاوت درس پژوهشی و اقدام پژوهشی
- درس پژوهی چیست؟
درس پژوهی یا Lesson Study یک رویکرد پژوهشی مشارکتی برای بهبود تدریس و یادگیری است که در آن گروهی از معلمان یک موضوع یا درس را بررسی و برای تدریس آن برنامهریزی میکنند. - اقدام پژوهی چیست؟
اقدام پژوهی یا Action Research فرایندی نظاممند برای شناسایی یک مسئله واقعی، اجرای راهکاری برای بهبود آن و ارزیابی نتایج اقدام انجامشده است. - مهمترین تفاوت درس پژوهی با اقدام پژوهی چیست؟
درس پژوهی بیشتر بر بهبود یک درس، موضوع آموزشی و فرایند یادگیری دانشآموزان تمرکز دارد، در حالی که اقدام پژوهی معمولاً از یک مسئله واقعی شروع میشود و با هدف حل یا بهبود آن انجام میشود. - آیا اقدام پژوهی فقط به صورت فردی انجام میشود؟
خیر. اقدام پژوهی میتواند توسط یک معلم یا گروهی از معلمان انجام شود؛ اما همکاری گروهی یکی از مهمترین ویژگیهای درس پژوهی است. - آیا در درس پژوهی تدریس مجدد انجام میشود؟
در بسیاری از الگوهای درس پژوهی، پس از تحلیل اولین اجرای درس، طرح درس اصلاح شده و مجدداً تدریس میشود؛ اما این مرحله در اقدام پژوهی الزامی نیست. - تفاوت مشاهده در درس پژوهی و اقدام پژوهی چیست؟
در درس پژوهی مشاهده کلاس جایگاه ویژهای دارد و اعضای تیم اطلاعات مربوط به یادگیری دانشآموزان را جمعآوری میکنند. در اقدام پژوهی، مشاهده تنها یکی از روشهای جمعآوری اطلاعات است و میتوان از پرسشنامه، مصاحبه، آزمون و اسناد آموزشی نیز استفاده کرد. - درس پژوهی بهتر است یا اقدام پژوهی؟
نمیتوان یکی را به دیگری برتری داد. انتخاب روش مناسب به نوع مسئله، هدف پژوهش و شرایط معلم و مدرسه بستگی دارد. اگر مسئله مربوط به کیفیت تدریس یک موضوع مشخص باشد، درس پژوهی گزینه مناسبی است؛ اما برای مسائلی مانند کاهش انگیزه یا بینظمی کلاس، اقدام پژوهی میتواند مناسبتر باشد.
